Ο Κουμάρος είναι χτισμένος αμφιθεατρικά σε υψόμετρο 370 μέτρων, στην πλαγιά ενός βραχώδους λόφου, του Κουμαροβουνιού, βορειοανατολικά του κάστρου του Ξωμπούργου. Έχει κρατήσει τον μεσαιωνικό του χαρακτήρα: πέτρινες καμάρες, το παλιό πηγάδι, καθαρά ασβεστωμένα σοκάκια και παλιές βρύσες. Οι παλιότεροι θυμούνται ένα χωριό με πάνω από 150 μόνιμους κατοίκους· στην απογραφή του 2011 ήταν 49 και σε εκείνη του 2021 19. Το καλοκαίρι όμως, με τους ξενιτεμένους που επιστρέφουν και τους επισκέπτες, ξεπερνάμε τους οκτακόσιους.
Το όνομα και η ιστορία
Το όνομα προέρχεται πιθανότατα από την κουμαριά, τον θάμνο με τους κόκκινους καρπούς που φυτρώνει άφθονος στην περιοχή. Οι Βενετοί έλεγαν τον λόφο Monte delle forche. Το επώνυμο Κουμαριανός εμφανίζεται ήδη σε έγγραφο του 1446, που αναφέρει κάποιον Joannes Cumariano — ένδειξη ότι ο οικισμός είναι πολύ παλαιότερος και ίσως φτάνει πίσω στα βυζαντινά χρόνια.
Η θέση του χωριού, κοντά στο κάστρο, ήταν πολύτιμη στα χρόνια των επιδρομών: από ένα κοντινό μονοπάτι οι κάτοικοι έφταναν γρήγορα στις πύλες του Κάστρου. Στα χρόνια της τουρκοκρατίας εγκαταστάθηκαν εδώ οικογένειες Alibrandi από το Κάστρο και η γαλλική οικογένεια Bonfort.
Από τον Κουμάρο καταγόταν ο Ματθαίος Βίδος (11 Ιανουαρίου 1847 – 18 Σεπτεμβρίου 1924). Από το 1915 ήταν καθολικός επίσκοπος Τήνου–Μυκόνου και το 1919 έγινε ο πρώτος Αρχιεπίσκοπος Νάξου–Τήνου–Μυκόνου–Άνδρου.
Η εκκλησία της Μεταμόρφωσης έχει δύο παλιές καμπάνες, που κατέβηκαν για επισκευή το 2022. Η μικρή φέρει τη χρονολογία 1766. Η μεγάλη, με παράσταση της Μεταμόρφωσης, χυτεύτηκε το 1879 στο εργοστάσιο του Σταύρου Δ. Χρυσού στη Σύρο και γράφει «Φωνή Κυρίου».
Τι θα δείτε
- Θέα στις βόρειες ακτές της Τήνου και ηλιοβασιλέματα που δεν ξεχνιούνται — ιδίως από την αυλή της εκκλησίας.
- Την εκκλησία της Μεταμόρφωσης του Σωτήρος και το εκκλησάκι της Βαγγελίστρας.
- Τις καμάρες, τις παλιές βρύσες και το πηγάδι του χωριού.
- Το ανοιχτό θέατρο που δημιούργησε ο ζωγράφος Κώστας Τσόκλης στο εγκαταλελειμμένο μοναστήρι της Αγίας Αγγέλας, όπου γίνονται εκδηλώσεις.
- Στη γύρω περιοχή, το μοναστήρι των Ουρσουλινών στα Λουτρά.
- Την αίθουσα του Συλλόγου: ο καθένας σερβίρεται μόνος του καφέ, παγωτό, ρακή ή αναψυκτικό και αφήνει τα χρήματα — και γράφει δυο λόγια στο βιβλίο επισκεπτών, σε όποια γλώσσα θέλει.
- Μονοπάτια ως το Ξώμπουργο και τα γύρω χωριά, και βράχια για αναρρίχηση. Δείτε τον χάρτη.
Οι γιορτές
- 5–6 Αυγούστου: η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, γιορτή της εκκλησίας και του Συλλόγου, με οικογενειακό γλέντι την παραμονή.
- 17 Αυγούστου: το μεγάλο νησιώτικο γλέντι της Βαγγελίστρας, με ζωντανή μουσική ως το πρωί. Έρχονται πάνω από 500 άνθρωποι.
- Πάσχα: το γεύμα αγάπης στην αίθουσα του Συλλόγου, με αρνί που προσφέρει ο Σύλλογος από το 1983.
- Μικρότερες γιορτές: της Αγίας Λουκίας (13 Δεκεμβρίου), στο εκκλησάκι της μέσα στο χωριό· της Αγίας Αγγέλας (27 Ιανουαρίου), στο παρεκκλήσι του μοναστηριού της· και του Αγίου Γεωργίου, την άνοιξη, στο εξωκλήσι της Γρύζας.
Κάθε άνοιξη, από το 1991 περίπου, μαθητές της Γ΄ Γυμνασίου του Λεοντείου Λυκείου Νέας Σμύρνης επισκέπτονται τον Κουμάρο.
Δείτε τις εκδηλώσεις.
Πώς θα έρθετε
Ο Κουμάρος απέχει περίπου 10 χλμ. από τη Χώρα. Από τη λεωφόρο Τριποτάμου ακολουθήστε τον δρόμο προς Κώμη· μετά από περίπου 5 χλμ., λίγο πριν από τον Κρόκο, στρίψτε δεξιά για Σκαλάδο και, αφού περάσετε το χωριό, δεξιά για Κουμάρο. Περισσότερα στη σελίδα Πώς θα έρθετε.
